Flexibel denken

“Er is in onze overwegend lineaire maatschappij meer ruimte nodig voor circulair denken, om ons natuurlijke flexibele denken weer in balans te brengen.”

Flexibel
Onze hersenen zijn van nature flexibel en kunnen zowel lineair als circulair denken. Zo passen we ons aan. Kinderen kunnen dat goed, maar volwassenen zouden dat ook moeten zijn. We worden inflexibel door aspecten als gewenning, spanning, visie, aanleg of voorkeur. Helaas kan eenzijdig denken, meestal lineair, onverwachte problemen geven, zoals mentale problemen, agressief gedrag of polarisatie.

Lineair denken
Dan richt je je op de feiten, die je analyseert en logisch ordent aan de hand van vaste standpunten en regels, formules of patronen. Het lineair denkproces volgt een lijn met vaak vastomlijnde stappen om van een begin naar het eindpunt te komen of beslissingen te nemen.

Lineair gedrag
Iemand die veel lineair denkt, gedraagt zich meestal volgens de regels van de logica en is resultaatgericht. De communicatie is gericht op efficiëntie met bv gerichte vragen naar concrete feiten of gegevens. Lineair denken helpt bv bij een taak uitvoeren, feitelijke informatie overbrengen of logische procedures.
Lineair denken hindert bij het omgaan met emoties, creativiteit, ruimtelijk inzicht, sociaal gedrag of het leggen van verbanden. Daarom maakt lineair denken gevoelig voor bv mentale problemen (bv somberheid of depressie) en kan leiden tot probleemgedrag (bv vooroordelen, machtsproblemen zoals grensoverschrijdend gedrag of racisme). Lineair denken kan ook een tijdelijke reactie zijn als natuurlijke overlevingsstrategie in tijden van teveel stress of te heftige gebeurtenissen.

Circulair denken
Dan richt je je op het geheel, en ziet alle onderdelen en personen in een groter verband. Het circulair denkproces gaat in de breedte en diepte en verbindt alle onderdelen en personen tot een veranderlijk geheel waarin meerdere standpunten en waarheden kunnen zijn. Dan denk je creatief in mogelijkheden en oplossingen.

Circulair gedrag
Iemand die circulair denkt, gedraagt zich meestal flexibel en positief en is procesgericht, creatief en empathisch. De communicatie is gericht op verbinding en zingeving met bv open vragen.
Circulair denken helpt bij bv problemen oplossen, vernieuwen, sociaal gedrag, emoties verwerken, creativiteit.
Circulair denken helpt niet bij bv een eenzijdige taak uitvoeren, iets doen wat als zinloos wordt ervaren of functioneren in een omgeving met erg veel prikkels. Daarom maakt circulair denken gevoelig voor bv stress, tijdsdruk, onrust of gebrek aan motivatie, met als gevolg bv frustratie of overbelasting.

Voorbeeld
Naar veel dingen kun je zowel lineair als circulair kijken. Een voorbeeld:
Als je je huis isoleert, kun je lineair kijken naar alleen de financiële kant ivm de berekening ‘of je het er wel uithaalt.’
Als je circulair gaat denken om je huis te isoleren kijk je naar het grotere verhaal, met jouw persoonlijke en de maatschappelijke kant. Persoonlijk speelt naast de financiële kant ook de verbetering van het binnenklimaat en het woongenot een rol (bv door te kiezen voor een combinatie van warmte en geluidsisolatie). Qua maatschappelijke impact speelt de duurzaamheid bij de productie van het isolatiemateriaal ook een rol als je kiest voor bv bio-based materiaal.

Lineair dominant
Het lineair denken is al langere tijd dominant in onze maatschappij: het is de basis van ons onderwijssysteem, ons rechtssysteem en ons bedrijfsleven. Dat botst met de natuur van de mens om flexibel te denken. Die eenzijdige training speelt een rol in maatschappelijke en sociale problemen. Het zou de maatschappij goed doen als er meer ruimte komt voor circulair denken, om daarmee de balans naar het flexibele denken te herstellen.

Veranderen
Onze hersenen blijven levenslang het vermogen houden weer flexibeler te worden. Hersenen blijven nml. altijd nieuwe hersencellen aanmaken en daardoor nieuwe dingen leren. Maar bij inflexibel denken spelen vaak ook andere oorzaken een rol, zoals omgeving, spanning, onverwerkte emoties, aanleg of visie.
Als je beseft dat de manier van denken altijd kan veranderen, motiveert dat misschien om eens iets nieuws te proberen. En als je even verrast bent door een persoonlijk obstakel, bedenk dan dat dat juist goed is. Even rustig blijven, diep inademen en nog eens proberen. Waarom niet?